inter_admin

Oprócz stopnia rozwoju choroby (określanego zgodnie z klasyfikacją AFS (American Fertility Society)), w przypadku każdej kobiety istnieją również inne ważne czynniki, które mają wpływ na szanse zapłodnienia czy szanse wyleczenia niepłodności w danym związku partnerskim. Chyba za najistotniejsze a zarazem mające największy wpływ na powodzenie, uważa się wiek kobiety oraz patologię nasienia partnera. Sprawy te należy dostrzec i uwzględnić w przypadku każdej pary indywidualnie, która zgłasza problem niepłodności. Tylko wówczas możliwe będzie trafne postawienie diagnozy oraz indywidualne dostosowanie terapii.

Kwestia wyboru właściwej terapii, która ma na celu zwiększenie szans na zapłodnienie – u wielu specjalistów, klinicystów wzbudza wiele kontrowersji. Nie ma dobitnie przedstawionych dowodów na to, aby któryś ze znanych rodzajów terapii znacznie przewyższał swoją skutecznością. Decyzja o słusznej terapii wydaje się być sprawą indywidualną, którą można podjąć w oparciu o przeprowadzone badania, stan ogólny oraz inne czynniki, na które lekarz prowadzący powinien zwrócić uwagę.

Powołując się na słowa Jothi Kumar’a oraz Soon-Chye Ng z Oddziału Położnictwa i Ginekologii Szpitala Uniwersytetu Narodowego w Singapurze kontrowersje wynikają z dwóch powodów. Po pierwsze brakuje zróżnicowanych badań kontrolnych, które potwierdzałyby zwiększenie zdolności do zajścia w ciążę decydując się na konkretny wybór terapii. Mówiąc w skrócie nie ma badań, które oceniałyby skuteczność różnych stosowanych terapii. Po drugie, każde badanie, które miałoby ocenić w sposób zgodny z prawdą, że z daną procedurą leczniczą wiąże się lepsze rokowanie, co do pomyślnego wyniku terapii niepłodności związanej z endometriozą, powinno obejmować grupę kontrolną. Kobiety w grupie kontrolnej nie otrzymywałby wcześniej żadnego specyficznego leczenia. Do rodzaju grupy kontrolnej odnosi się – pojawiające się w dalszej części pracy – określenie „postępowanie wyczekujące” W rzeczywistości, rezultaty leczenia niepłodności u pacjentek z endometriozą można prawidłowo ocenić wówczas , gdy sytuacji znany jest naturalny przebieg choroby bez leczenie. Dopóki badania prowadzone są w taki sposób jak obecnie, zalecenia, co do sposobu leczenia niepłodności towarzyszącej endometriozie, pozostają jedynie mało znaczącymi osobistymi opiniami.
W jednym przypadku przykładowo zastosowanie farmakoterapii może wydawać się bardziej korzystne, gdzie w innym może lepszy rezultat przynieść zabieg chirurgiczny – bądź też zastosowanie terapii kombinowanej, która łączy w sobie oby dwie te metody. Wydaje się, że o wyborze terapii może decydować wiele czynników oraz plany prokreacyjne kobiety. Dlatego rozsądnym wydaje się być stosowane przez wielu specjalistów indywidualne podejście do pacjenta.

Jak to się dzieje, że endometrioza prowadzi do niepłodności?

Istnieje kilka mechanizmów, które mogą powodować występowanie bezpłodności, u kobiet chorych na endometriozę. Według AFS oraz naukowców z Uniwersytetu Narodowego w Singapurze w średniej i ciężkiej postaci tej choroby (według oceny stadium AFS), kiedy ogniska endometriozy i zrosty w okolicach jajnika powodują zmiany anatomiczne, za przyczynę niepłodności uważa się zazwyczaj zmniejszenie ruchomości strzępków jajowodu. Co wiąże się ze zmniejszeniem zdolności wychwytu komórki jajowej oraz uszkodzenie bądź zamknięcie światła jajowodu. W rzeczywistości wyniki niezróżnicowanych, prospektywnych badań u kobiet oraz badania przeprowadzone na zwierzętach przemawiają za taką tezą, gdyż w bardziej zaawansowanych etapach endometriozy oszczędzające leczenie operacyjne, które powoduje przywrócenie prawidłowych stosunków anatomicznych w miednicy prowadzi do zwiększenia częstości zajść w ciąże.

Jeżeli chodzi o przypadki, kiedy endometrioza występuje w łagodniejszej formie i zalicza się do grupy 1 lub 2 stadium według klasyfikacji AFS – gdzie nie doszło do jeszcze do morfologicznego uszkodzenia jajników i jajowodów – zaproponowano cały szereg mechanizmów i zjawisk zachodzących w organizmie kobiet, mogących tylko jedynie tłumaczyć w przybliżeniu – w jaki sposób obecność endometriozy wpływa i doprowadza do niepłodności.

Do zespołu elementów, które wpływają na to zjawisko zalicza się:

• predyspozycje genetycznie uwarunkowane
• reakcje autoimmunologiczne
• nieprawidłowości w gospodarce hormonalnej
• zmiany w środowisku otrzewnej

Predyspozycje genetyczne – w tym przypadku można założyć, że istniałoby powiązanie między genami kontrolującymi wystąpienie endometriozy i płodności.

Reakcje autoimmunologiczne – które mogą wpływać oraz odpowiadać za nieudane zagnieżdżanie się zapłodnionej komórki jajowej

Nieprawidłowości w gospodarce hormonalnej – objawiające się zaburzeniami / zahamowaniem owulacji bądź też zespołem przetrwałego (niepękniętego) pęcherzyka Graffa, defektami fazy lutealnej oraz hiperprolaktynemią.

Zmiany w środowisku otrzewnej – zmiany związane z procesem zapalnym, zwiększona ilość płynu w otrzewnej, wzrost liczby i aktywność makrofagów, podwyższone stężenie cytokin i prostanoidów.
Nie udało się wykazać, aby którykolwiek z wyżej przedstawionych procesów stanowił jednoznaczny problem prowadzący do zaburzeń płodności u kobiet z endometriozą. Wszystko wskazuje na to, że niepłodność jest zbiorem kilku czynników patofizjologicznych, których wspólne występowanie oraz wzajemna korelacja prowadzi do zjawiska, jakim jest bezpłodność.

Pora na wnioski

Reasumując można powiedzieć, że u kobiet z minimalną lub łagodną endometriozą (etap 1 lub 2 choroby według AFS) starających się o posiadanie potomstwa – powinien polegać jak dotąd na usuwaniu ognisk endometriozy znajdujących się w obrębie miednicy albo za pomocą leczenia farmakologicznego.
Istnieje jednak też badanie naukowe S. Marcoux w pracy pt. „Laparoscopic surgery in infertile women with minimal or mild endometriosis” ( w tłumaczeniu: Zabieg Laparoskopii u kobiet z małym lub łagodnym przebiegiem endometriozy” przedstawiające inny wniosek,  który mówi, że u kobiet z średnią lub łagodną endometriozą zastosowanie terapii tzw. „wyczekującej” połączonej z łagodzeniem objawów i dolegliwości klinicznych (między innymi bólowych) – dało takie same szanse jak leczenie chirurgiczne, farmakologiczne czy też kombinowane.

Wynika z tego wniosek, że w wielu przypadkach endometriozy stopnia łagodnego lub minimalną – terapia wyczekiwana daje takie same rezultaty na posiadanie dziecka jak inne zabiegi terapeutyczne. Stosownym wydaje się, w takim przypadku przy endometriozie łagodnej i minimalnej, staranie o potomstwo.

W przypadkach endometriozy stopnia średniego lub ciężkiego (etap 3 lub 4 według AFS) za zasadne wydaje się leczenie terapeutyczne polegające na przywróceniu poprawnego funkcjonowania anatomicznego i korekta wynikających z tego zaburzeń w obrębie miednicy. Dotyczy to także uwolnienia jajowodów i jajników ze zrostów. Należnym też by było usunięcie poprzez metodę ablacji/resekcji bądź wycięcia ognisk endometriozy oraz torbieli endometrialnych. Ze względu na małą inwazyjność poleca się zastosowanie zabiegu laparoskopowego, jako oszczędnego postępowania chirurgicznego.
W takich przypadkach przed zabiegiem lub od razu po – wprowadza się również leczenie farmakologiczne, mające na celu likwidację fragmentów ektopowej tkanki endometrialnej. W kilku opublikowanych pracach badawczych oraz klinicznych wykazano, co prawda na wzrost częstości przypadków zajścia w ciąże po terapii skoordynowanej zwanej również kombinowaną. Nie ma jednak badań, które w sposób jednoznaczny stwierdziły, jaka byłaby sytuacja pacjentów gdyby zastosowano tylko terapię farmakologiczną lub terapię chirurgiczną lub tylko terapię polegającą na wyczekaniu i łagodzeniu objawów.

W sytuacji, gdy prostsze metody leczenia i starania się o potomstwo nie przynoszą korzystnych efektów istnieje możliwość sięgnięcia po techniki wspomagające rozród takie jak sztuczne zapłodnienie (metoda invitro) – jednak często stosuje się to, jako ostateczność, gdyż koszt takiej terapii jest bardzo wysoki. Niestety również w tym przypadku – nie daje to pewnej skuteczności – również nie wiadomo nam nic na temat badań, które mógłby potwierdzić i określić stopień skuteczności takiej terapii wspomagającej.

Wysiłek fizyczny a szczególnie ćwiczenia ruchowe dotyczące obszaru miednicy mniejszej w sposób bardzo korzystny wpływają na perystaltykę jelit a także powodują ruchy narządów w miednicy i jej okolicach – co zmniejsza ryzyko powstawania zrostów.

Zrosty mają to do siebie, że mogą powstawać nie tylko w momencie zapalenia przydatków ale również u zdrowych kobiet które nie prowadzą aktywnego trybu życia.  Kobiety które aktywnie uprawiają sport, mniej narażone są na powstawanie zrostów i innych powikłań występujących przy tego rodzaju zaburzeniach. Ruch powoduje poruszanie narządów wewnętrznych – co znacznie zapobiega wytwarzaniem się zrostów. Dodatkowo narządy wewnętrzne pracują lepiej, zwiększa się ukrwienie i metabolizm. Co przyczynia się do poprawy pracy całego organizmu.

Należy również wspomnieć, że wysiłek fizyczny i ruch dobrze wpływają na produkcję tzw. „hormonów szczęścia” w organizmie – co w pewnym stopniu poprawia nasze samopoczucie oraz mobilizuje układ odpornościowy do walki z chorobą.

W artykule w „Przeglądzie menopauzalnym” nr 2/2006 – autorzy: Grzegorz Jakiel, Dorota Robak-Chołubek, Joanna Tkaczuk-Włach – również wskazują, że wysiłek fizyczny dobrze wpływa na zmniejszenie objawów oraz może zapobiegać powstawaniu endometriozy. Poniżej przedstawiamy cytat z ww. artykułu:

„Epidemiologia

Z uwagi na estrogenozależność, na endometriozę chorują najczęściej kobiety w wieku rozrodczym, a więc między 15. a 45. rokiem życia. Czynniki ryzyka predysponujące do wystąpienia endometriozy obejmują: wczesną pierwszą miesiączkę, krótkie cykle miesiączkowe, długie krwawienia miesiączkowe, rodzinne występowanie i są odwrotnie proporcjonalne do liczby porodów. Istnieje również związek pomiędzy masą ciała a występowaniem ognisk endometriozy – niska masa predysponuje do rozwoju choroby [6]. Nie można również wykluczyć, że poprzez tryb życia, kobieta może potencjalnie wpływać na poziom estrogenów – spożywanie kofeiny i alkoholu zwiększa ryzyko endometriozy, zaś wysiłek fizyczny może je zmniejszać [7].

W ostatnich latach zwrócono uwagę także na możliwy wpływ środowiska, w tym przede wszystkim diety zawierającej związki chemiczne o działaniu zaburzającym układ wydzielania wewnętrznego (endocrine-disruptors), takie jak dioksyny, polichlorek dwufenylu i inne.”

Badania naukowców z Uniwersytetu w Mediolanie objęły ponad 500 kobiet ze stwierdzoną endometriozą oraz ponad 500 kobiet bez zdiagnozowanej choroby. Zebrano dane na temat odżywiania się wszystkich pacjentek w ciągu roku poprzedzającego badanie, ich stylu życia, przebytych chorób oraz ciąż i porodów.

Badacze pytali kobiety m.in. o to, ile razy w tygodniu jadają wybrane produkty żywnościowe. Następnie, ze względu na każdy produkt, podzielili je na trzy grupy – o niskim, umiarkowanym lub dużym spożyciu. Szczegółowa analiza wykazała, że spożywanie dużych ilości świeżych owoców i zielonych warzyw było związane z 40-procentowym spadkiem ryzyka endometriozy. Jedzenie dużych ilości wołowiny, innych gatunków czerwonego mięsa i szynki podnosiło jednak to ryzyko aż o 80-100 %.

Nie zaobserwowano natomiast, by endometrioza miała jakikolwiek związek ze spożywaniem mleka, wątróbki, marchewki, sera, ryb, produktów z pełnego ziarna, kawy, alkoholu lub masła, margaryny i olejów roślinnych.

Dieta – jako wspomaganie terapii dla kobiet chorych na endometriozę.

Jest mało prawdopodobne, by związek między spożyciem warzyw, owoców i mięsa, a ryzykiem endometriozy był przypadkowy. Pacjentki oraz osoby przeprowadzające wywiady medyczne nie wiedziały, co jest celem badania, więc nie mogły świadomie wpłynąć na wyniki. Zdaniem autorów, w przyszłości konieczne jest przeprowadzenie dalszych badań, które pozwolą lepiej ocenić i zrozumieć zależność między dietą, a ryzykiem endometriozy. Przekładając to na liczby, w samych tylko Włoszech, gdzie endometrioza dotyka około pięciu procent kobiet, oznaczałoby to spadek liczby chorych o 1-2 procent – to o 200 tysięcy mniej kobiet cierpiących na to schorzenie i 10 tysięcy mniej nowych przypadków endometriozy rocznie.

Jest to zabieg chirurgiczny polegający na usunięciu macicy. Rozróżnia się histerektomię częściową (usunięcie trzonu macicy) i całkowitą (usunięcie trzonu i szyjki macicy).

Najczęstszą przyczyną wykonania tego zabiegu są:

• mięśniaki, które mogą przyczyniać się do bardzo obfitych krwawień;
• zmiany w szyjce macicy, które mogą prowadzić do raka;
• adenomioza;
• obfite krwawienia;

Szacuje się, że w Stanach Zjednoczonych tylko 10% histerektomii wykonuje się z powodu raka trzonu macicy.

Laparoskopia to tzw. mało inwazyjny zabieg chirurgiczny, który polega na zrobieniu trzech małych otworów, jednego w okolicy pępka i dwóch po prawej i lewej stronie dołu brzucha, przez które wprowadza się układ optyczny i narzędzie chirurgiczne, i ma zastosowanie między innymi w diagnostyce i leczeniu endometriozy. Jest to zabieg dużo mniej inwazyjny niż zwykła operacja czyli laparotomia, wiąże się z mniejszymi dolegliwościami bólowymi, szybszym powrotem do pełnej sprawności i występowaniem niewielkich blizn. Bywa, że pacjentki po laparoskopii wychodzą do domu już po jednym dniu.

W chirurgicznym leczeniu endometriozy w Centrach Doskonałości Endometriozy w świecie wykorzystuje się tzw. minimalnie inwazyjną chirurgię ginekologiczną (ang. Minimally Invasive Gynecologic Surgery) i w trakcie laparoskopii dąży się do usunięcia wszystkich zmian chorobowych czyli ektopowych implantów endometrium. Takie postępowanie czasowo hamuje chorobę i wydłuża okres do następnej operacji oraz zwiększa prawdopodobieństwo poczęcia upragnionego dziecka u par, które uznano za niepłodne.

Przed zabiegiem kobieta powinna usłyszeć plan operacji, być uprzedzona o możliwych powikłaniach i zagrożeniach, po czym podpisuje zgodę na zabieg. W trakcie laparoskopii stosuje się leki/zabiegi, które zapobiegają powstaniu zakrzepów oraz antybiotyk, jeśli jest takie wskazanie. Niektóre kobiety w trakcie zabiegu miewają również założony cewnik.

Po zabiegu kobieta może czuć nudności, obrzęk gardła jeśli była używana rurka do oddychania, skurcze macicy, uczucie wzdęcia, krwawienie z pochwy.

Czas rekonwalescencji zależy indywidualnie od jakości i długości zabiegu i predyspozycji kobiety. Większość Pań stosuje leki przeciwbólowe przez około tydzień po laparoskopii. Do 4-6 tygodni po zabiegu nie jest wskazane współżycie, branie gorących kąpieli, duży wysiłek fizyczny i podnoszenie ciężarów (powyżej 7 kg). Po dwóch tygodniach możliwy jest powrót do pracy jeśli nie wymaga to od pacjentki ciężkiej pracy fizycznej.

W trakcie rekonwalescencji należy natychmiast skontaktować się z lekarzem jeśli zdarzy się:

• zaczerwienienie, uczucie ciepła bądź krwawienie z ran;
• wymioty
• zwiększony ból brzucha
• obfitsze niż dotychczas krwawienie z dróg rodnych
• gorączka powyżej 38.0^oC
• kłopot z oddawaniem moczu
• uczucie ‘przemieszczania jelit’
• duszność lub ból w klatce piersiowej

Po laparoskopii istnieje niewielkie ryzyko powikłań, ale należy pamiętać, że jest to operacja i może doprowadzić do krwawienia, zakażenia, uszkodzenia pęcherza moczowego, jelit, moczowodów, a nawet , jak przy każdej operacji, istnieje niewielkie ryzyko śmierci.

Kiedy kobieta lub młoda dziewczyna zauważy podobne dolegliwości, które zostały przedstawione w dziele „Objawy” (w zakładce Endometrioza) oraz zdecyduje się na rozmowę z lekarzem, pomocne może być wcześniejsze przygotowanie się do konsultacji. W tym celu można przeglądnąć niektóre najczęściej zadawane przez lekarzy pytania, które zamieściliśmy na dole tej strony.

Do spotkania najlepiej wcześniej się przygotować, przemyśleć oraz przypomnieć sobie niektóre ważne informacje, które mogą być istotne przy stawianiu diagnozy. Należy pamiętać, aby powiedzieć o wszystkich objawach, wyrazić wszystkie obawy. Warto być szczerym i otwartym – tylko wówczas specjalista będzie mógł odpowiednio nam pomóc oraz ewentualnie wybrać prawidłową metodę leczenia. Jeżeli pojawiają się pytania lub niejasności radzimy wcześniej zapisać je na kartce i z tą listą udać się do lekarza. Każdy dobry specjalista na pewno doceni nasze zaangażowanie oraz odpowiedzialne podejście do sytuacji. Pomoże to również w ustaleniu leczenia i odpowiedniego planu działania.

Sugerujemy również zrobienie notatek dla własnych potrzeb – aby można było w przyszłości porównać jakie objawy / dolegliwości / miejsce ich występowania oraz czy uległy zmianie. Pojawiła się na rynku dostępna darmowa aplikacja na iPod-y o nazwie ”Monthly me„ dzięki której ułatwione jest codzienne notowanie miejsca i intensywności bólu

Część z tych pytań może zostać pominięta i lekarz może o niektóre rzeczy nie zapytać – jednak lepiej jest być przygotowanym. Każdy specjalista określa pytania według własnego uznania, dlatego nie należy również być rozczarowanym, jeżeli niektórych pytań lekarz nam nie zada. Należy pamiętać, że istnieją różne metody i indywidualne podejście diagnostyczne w tej dziedzinie.

Lista pytań

 Lista pytań w formacie *.PDF

Pytania umieściliśmy w oddzielnym pliku, aby umożliwić ich wydrukowanie – a następnie wypełnienie, co znacznie przyspieszy i ułatwi całą procedurę. Staraj się odpowiedzieć na pytania szczerze i najlepiej jak tylko potrafisz.

Życzymy powodzenia !

Ponieważ nie znamy przyczyny powstawania endometriozy, leczymy ją wyłącznie objawowo – czyli chirurgicznie usuwamy zmienioną tkankę, która umiejscowiła się poza jamą macicy, lub staramy się zablokować cykl miesiączkowy, by tkanka endometrium nie narastała. Niestety bywa, że u niektórych pacjentek tkanka chorobowa wytwarza sobie sama hormony, a tym samym może dalej się rozrastać pomimo brania silnych leków hormonalnych.

Dlatego tak ważne jest poznanie rzetelnej wiedzy o chorobie, a także skorzystanie z zespołu specjalistów, którzy mogą pomóc radzić sobie z chorobą, a w sytuacjach ponownego kryzysu mogą ponownie wesprzeć.

Po usunięciu zmian chorobowych przez ginekologa onkologa (urologa, chirurga – jeśli wymaga tego sytuacja) najlepiej w dedykowanym ośrodku, nawrót choroby można zahamować, lub opóźnić jej rozwój, poprzez stosowanie w pełni zbilansowanej diety przeciwzapalnej, którą indywidualnie ustala się po pogłębionym wywiadzie najlepiej z dietetykiem klinicznym. Stosowanie diety niezbilansowanej, eliminacyjnej (pozbawionej jakiegokolwiek składnika odżywczego, czyli białka, tłuszczu, węglowodanów o niskim i średnim indeksie glikemicznym) ) na własną rękę i uczenie się jej z internetu czy książki jest bardzo niebezpieczne.

Jeśli pacjentka jest kilka miesięcy po operacji, a ból już powrócił, może we współpracy z rehabilitantem wprowadzić ćwiczenia i minimum trzy razy w tygodniu intensywniejszy ruch, tak by obniżyć odczucia bólowe i opóźnić rozrost tkanki chorobowej.

Świadomość choroby, pojawiający się ból, może utrudniać codzienne funkcjonowanie, wywoływać stres, lęk, obawę. Opieka psychologa, który ma doświadczenie we wspieraniu chorych, wskaże narzędzia radzenia sobie ze stresem, jest nieodzowną pomocą.

Bywa i tak, że są takie momenty w rozwoju choroby kiedy musimy sięgnąć po leki. Często same kupujemy najsilniej działające medykamenty, które dostępne są bez recepty. Tu również wskazana jest konsultacja ze specjalistą od bólu (anestezjologiem), który indywidualnie zaproponuje leki w odpowiednich dawkach i prawidłowej fazie cyklu tak by zminimalizować ich efekty uboczne.

Zdarza się, że pacjentkom z endometriozą towarzyszy choroba Hashimoto, czyli autoimmunologiczna choroba tarczycy, dobrze jest indywidualnie skonsultować nieprawidłowe wyniki z endokrynologiem.

Takie kompleksowe wsparcie kobiet z endometriozą jest rekomendowane przez istniejące już np. w Danii czy krajach niemieckojęzycznych Ośrodki Doskonałości Endometriozy.

Podsumowując – pacjentka z endometriozą jak dowiaduje się o swojej chorobie, najlepiej by nauczyła się jej pod okiem, i przy wsparciu zespołu specjalistów, dostała do siebie z chorobą ‘instrukcję obsługi’. Jeśli pojawi się kryzys lub nastąpi nawrót choroby, kobieta może wrócić i ponownie dostać wsparcie.

Więcej o samym procesie leczenia w menu: /LECZENIE